Τι είναι το body shaming;
Το body shaming δεν είναι απλώς ένα «αγενές σχόλιο» για την εμφάνιση. Είναι μια κοινωνική πρακτική ντροπής που μαθαίνουμε να ασκούμε στους άλλους — και τελικά στον εαυτό μας — όταν το σώμα δεν ταιριάζει στα εκάστοτε πρότυπα «ομορφιάς», «κανονικότητας» ή «υγείας». Πρόκειται για έναν μηχανισμό που παράγει ενοχή, αυτοαμφισβήτηση και αποξένωση από το ίδιο μας το σώμα.
Σύμφωνα με τη Naomi Wolf στο The Beauty Myth, τα πρότυπα ομορφιάς δεν είναι ουδέτερα ούτε φυσικά. Είναι κοινωνικά κατασκευασμένα εργαλεία ελέγχου, που εντάθηκαν ακριβώς τη στιγμή που οι γυναίκες άρχισαν να αποκτούν περισσότερη κοινωνική, οικονομική και πολιτική ελευθερία. Όσο περισσότερα δικαιώματα κέρδιζαν, τόσο περισσότερο ενισχυόταν η πίεση γύρω από την εμφάνισή τους. Η ομορφιά μετατράπηκε σε υποχρέωση, και το σώμα σε πεδίο αξιολόγησης.
Το body shaming, σε αυτό το πλαίσιο, λειτουργεί ως εσωτερικευμένη επιτήρηση: οι γυναίκες (και πλέον και οι άνδρες) μαθαίνουν να παρακολουθούν διαρκώς τον εαυτό τους, να μετρούν, να συγκρίνουν, να διορθώνουν. Το βλέμμα της κοινωνίας γίνεται εσωτερική φωνή. Δεν ρωτάμε πλέον «πώς νιώθω;» αλλά «πώς φαίνομαι;».
Η ντροπή ως κληρονομιά
Η ψυχοθεραπευτική οπτική που περιγράφει η Clarissa Pinkola Estés φωτίζει το πώς αυτή η ντροπή δεν είναι στιγμιαία· είναι διαγενεακή.
«Η κριτική και η κατάκριση του σώματος που κληρονομήσαμε διαπλάθει ολόκληρες γενιές νευρωτικών, αγχωτικών γυναικών.»
Πολλές γυναίκες δεν έμαθαν ποτέ να απολαμβάνουν το σώμα τους. Έμαθαν να το διορθώνουν, να το κρύβουν, να το μαζεύουν, να το τιμωρούν. Έμαθαν ότι το σώμα τους είναι κάτι που χρειάζεται διαρκή διαχείριση, όχι κάτι που αξίζει χαρά.
Στο θεραπευτικό πλαίσιο, συχνά αναδύονται οι μνήμες από επικρίσεις:
σχόλια για το βάρος, το στήθος, τη μέση, το δέρμα, τη στάση του σώματος, τον τρόπο που κάθονται ή κινούνται. Δεν πρόκειται για απλές αναμνήσεις. Είναι εμπειρίες που διαμορφώνουν την αίσθηση του ανήκειν στο ίδιο μας το σώμα.
Όπως λέει η Estés:
«Το να προκρίνεις ένα μόνο είδος ομορφιάς δείχνει μια ανικανότητα να παρατηρείς τη φύση. Δεν υπάρχει ένα είδος ωδικών πουλιών, ούτε ένα μόνο είδος δέντρων. Δεν μπορεί να υπάρξει ένα είδος βυζιού, ένα είδος μέσης, ένα είδος δέρματος.»
Το body shaming λοιπόν δεν είναι μόνο κοινωνική πίεση. Είναι μια απομάκρυνση από τη φυσική ποικιλομορφία των σωμάτων.
Το σώμα ως πεδίο ηθικής αξιολόγησης
Tο σώμα δεν αξιολογείται μόνο αισθητικά, αλλά ηθικά.
Η λεπτότητα, η νεότητα, η «σφριγηλότητα» συνδέονται με την αυτοπειθαρχία, τον έλεγχο, την αξία. Αντίθετα, το «μεγάλο», το «χαλαρό», το «γερασμένο» συνδέεται με τεμπελιά, αδυναμία, παραίτηση.
Έτσι, το body shaming γίνεται ένας τρόπος να αποδίδουμε χαρακτηρολογικές κρίσεις μέσα από την εμφάνιση. Το σώμα γίνεται απόδειξη του ποιοι «είμαστε».
Αυτό δημιουργεί μια συνεχή εσωτερική μάχη:
αν δεν μοιάζω όπως «πρέπει», τότε κάτι δεν κάνω σωστά. Δεν πειθαρχώ αρκετά. Δεν προσπαθώ αρκετά. Δεν αξίζω αρκετά.
Σφάλμα: Η φόρμα επικοινωνίας δε βρέθηκε.
Η απώλεια της απόλαυσης
Τι σημαίνει να μην σου επιτρέπεται να απολαμβάνεις το σώμα σου;
Όταν μια γυναίκα μαθαίνει να μισεί το σώμα που κληρονόμησε από το γενεαλογικό της δέντρο, χάνει κάτι βαθύτερο από την αυτοπεποίθηση. Χάνει την περηφάνια για την καταγωγή της, τη σύνδεση με τη μητέρα, τη γιαγιά, τις γυναίκες πριν από εκείνη.
«Τα κακόβουλα και επικριτικά σχόλια για τον σωματότυπο που κληρονόμησε μια γυναίκα της κλέβουν τους πιο σημαντικούς και πολύτιμους ψυχικούς και πνευματικούς θησαυρούς της.»
Το body shaming λοιπόν δεν είναι απλώς προσωπικό τραύμα. Είναι ρήξη στη γυναικεία συνέχεια.
Και η πιο δυνατή ερώτηση που θέτει είναι:
Αν μια γυναίκα διδαχτεί να μισεί το ίδιο της το σώμα, πώς θα μπορέσει να αγαπήσει το σώμα των κοριτσιών της;
Από την κοινωνία στο εσωτερικό βλέμμα
Σήμερα, το body shaming δεν προέρχεται μόνο από οικογένεια, σχολείο ή ΜΜΕ. Έχει εσωτερικευτεί. Ζει μέσα στη σκέψη μας. Στον καθρέφτη. Στη φωτογραφία. Στην επιλογή ρούχων. Στον τρόπο που καθόμαστε στην παραλία.
Ζούμε σε μια κοινωνία όπου οι γυναίκες ξοδεύουν τεράστια ψυχική ενέργεια στο πώς φαίνονται, ενέργεια που θα μπορούσε να κατευθυνθεί στη δημιουργία, στη χαρά, στη δράση.
Το body shaming είναι μηχανισμός αποσύνδεσης από τη ζωτικότητα.
Επαναδιεκδικώντας το σώμα
Η αποδοχή και η απόλαυση του σώματος δεν είναι ματαιοδοξία. Είναι πράξη ψυχικής και κοινωνικής αντίστασης.
Το να αναγνωρίζουμε την ποικιλομορφία των σωμάτων, να αμφισβητούμε τα πρότυπα, να σταματάμε τα σχόλια — ακόμη και τα «καλοπροαίρετα» — είναι τρόποι να διακόπτουμε έναν κύκλο ντροπής που περνά από γενιά σε γενιά.
Το body shaming μάς έμαθε να βλέπουμε το σώμα ως πρόβλημα.
Η επαναδιεκδίκηση μάς καλεί να το δούμε ως τόπο ζωής, μνήμης και χαράς.
Γιατί τελικά το σώμα δεν είναι κάτι που πρέπει να χωρέσει σε πρότυπα.
Είναι κάτι που αξίζει να κατοικηθεί.
Πως θα με βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;
Η ντροπή για το σώμα μας συχνά δεν ξεκινά από εμάς. Είναι φράσεις που ακούσαμε, βλέμματα που δεχτήκαμε, συγκρίσεις που μας έκαναν, πρότυπα στα οποία προσπαθήσαμε να χωρέσουμε. Με τον καιρό, όλα αυτά γίνονται μια εσωτερική φωνή που μας κρίνει σιωπηλά: στον καθρέφτη, στο ντύσιμο, στην παραλία, στη φωτογραφία. Μαθαίνουμε να ζούμε μέσα σε ένα σώμα που αντί να το κατοικούμε, το επιτηρούμε.
Η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν χώρο όπου αυτή η ντροπή μπορεί για πρώτη φορά να ειπωθεί χωρίς φόβο και χωρίς κριτική. Να συνειδητοποιήσουμε ότι πολλά από αυτά που πιστεύουμε για το σώμα μας δεν είναι δικές μας σκέψεις, αλλά πεποιθήσεις που υιοθετήσαμε ασυνείδητα.
Μέσα από αυτή την ψυχοθεραπευτική διαδικασία:
- ξεχωρίζουμε τη φωνή της κοινωνικής κριτικής από τη δική μας αλήθεια
- αναγνωρίζουμε πώς η ενοχή, η σύγκριση και η αυτοαπόρριψη επηρέασαν την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας
- επιτρέπουμε μια νέα στάση: περισσότερη κατανόηση, περισσότερη αποδοχή, περισσότερη σύνδεση με το σώμα μας
Η ψυχοθεραπεία δεν αλλάζει το σώμα. Αλλάζει τον τρόπο που το βλέπουμε, τον τρόπο που μιλάμε γι’ αυτό, και τελικά τον τρόπο που κατοικούμε μέσα σε αυτό.
Στην ψυχοθεραπεία βλέπουμε πως αυτά τα σχόλια δεν ξεχνιούνται. Γίνονται ντροπή και ενοχή που κουβαλάμε για χρόνια.
Οι περισσότερες γυναίκες έμαθαν πρώτα να το διορθώνουν, να το κρύβουν και να το συγκρίνουν, όχι να το χαίρονται.
Στη φύση δεν υπάρχει ένα είδος δέντρου, δέρματος ή σχήματος. Η ποικιλομορφία είναι ο κανόνας — όχι η εξαίρεση.
Το body shaming δεν πληγώνει μόνο εμάς. Περνά σιωπηλά από γενιά σε γενιά.
Ψυχοθεραπεία
Σφάλμα: Η φόρμα επικοινωνίας δε βρέθηκε.
